Bảo tồn quần thể voi
Nhằm ngăn chặn quá trình suy giảm của các quần thể voi, Việt Nam không chỉ xây dựng một khung pháp lý đầy đủ mà còn bằng các hành động thông qua các chương trình, đề án, kế hoạch hành động bảo tồn voi và dự án được triển khai rất sớm so với các loài khác.
Năm 1996, Bộ NN&PTNT đã ban hành Quyết định số 1204/NN-LN-QĐ ngày 16/7/1996 và thực hiện Chương trình hành động bảo tồn voi Việt Nam giai đoạn 1996 - 1998. Chương trình này tập trung vào bảo tồn voi tại các vùng trọng điểm trong tỉnh Đắk Lắk, bao gồm các hoạt động như rà soát hệ thống rừng đặc dụng, xây dựng khu bảo tồn thiên nhiên, tăng cường đầu tư và trợ giúp kỹ thuật, xây dựng và bổ sung quy định pháp luật, giải quyết xung đột voi-người và tuyên truyền bảo tồn voi trên phương tiện thông tin đại chúng.
Năm 2006, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 733/QĐ-TTg ngày 16/5/2006 về Kế hoạch Hành động Khẩn trương Bảo tồn voi đến năm 2010. 5 năm thực hiện kế hoạch đã tạo tiền đề để xây dựng Dự án Bảo tồn voi tại các tỉnh có số lượng voi lớn như Đắk Lắk, Đồng Nai, Nghệ An, và thành lập Trung tâm bảo tồn voi Đắk Lắk.
Năm 2012, Trước tình trạng nhiều cá thể voi chết không rõ nguyên nhân, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 940/QĐ-TTg ngày 29/7/2012 phê duyệt Kế hoạch Hành động Khẩn cấp đến năm 2020 để bảo tồn voi tại Việt Nam.
Năm 2013, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tổng thể Bảo tồn voi Việt Nam giai đoạn 2013 - 2020” tại Quyết định số 763/2013/QĐ-TTg ngày 21/5/2013 với tổng kinh phí hơn 300 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước để triển khai 03 dự án tại các tỉnh Đắk Lắk, Đồng Nai, Nghệ An và 01 dự án cấp trung ương. Tính đến cuối năm 2020, Đề án đã đạt được một số kết quả như: giảm tình trạng săn bắn, giết hại voi; số lượng cá thể voi có tín hiệu sinh trưởng và phát triển; và hạn chế xung đột voi - người.
Năm 2022, Ngày 31/3/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 413/QĐ-TTg cho phép gia hạn thực hiện Đề án tổng thể Bảo tồn voi đến năm 2025.
Các chương trình bảo tồn voi tại các tỉnh có voi phân bố:
|
2010 |
UBND tỉnh Đắk Lắk phê duyệt Dự án Bảo tồn voi tại Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2015 với tổng kinh phí 61 tỷ đồng, nhằm quản lý bền vững quần thể voi hoang dã, phát triển đàn voi nuôi nhốt, bảo tồn bản sắc văn hóa. |
|
2012 |
HĐND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Nghị quyết số 78/2012/NQ-HĐND ngày 21/12/2012 của Hội đồng nhân dân tỉnh về việc quy định một số chính sách bảo tồn Voi tỉnh Đắk Lắk tạo sự đồng thuận của chính quyền, nhân dân tham gia thực hiện công tác bảo tồn voi. |
|
2013 |
UBND tỉnh phê duyệt Dự án Khẩn cấp Bảo tồn voi tỉnh Đắk Lắk đến năm 2020 với tổng kinh phí gần 85 tỷ đồng thay cho dự án trước đó. |
|
2021 |
Tỉnh Đắk Lắk cam kết bỏ dần du lịch cưỡi voi nhằm tăng cường phúc lợi động vật đồng thời thúc đẩy tính hiệu quả của chương trình sinh sản cho voi nuôi nhốt. |
| 1990- 2010 | Được sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ và các viện nghiên cứu, nhiều khảo sát điều tra về số lượng voi ở Đồng Nai đã được thực hiện tại khu vực VQG Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai và Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp La Ngà – Đồng Nai. Tình hình xung đột voi - người trước năm 2009 rất nghiêm trọng. |
| 2014- 2020 |
Thực hiện nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển quần thể voi như điều tra nhanh số lượng quần thể voi; xác định các loài cây thức ăn cho voi; thực hiện các giải pháp giảm thiểu xung đột voi – người như xây dựng 50km hàng rào điện; tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cho bà con sống xung quanh khu vực có voi xuất hiện. |
| 2019- nay |
Thực hiện Chương trình thí điểm ba sáng kiến, gồm: Giám sát voi bằng bẫy ảnh, Giám sát xung đột voi - người và Quản lý vùng sinh cảnh cho voi. Các sáng kiến này đã nâng cao hiểu biết về quần thể voi trong tỉnh như: số lượng, cấu trúc xã hội, sức khỏe từng cá thể; hiểu biết xung đột voi người như: địa điểm, mức độ xung đột, loại xung đột và tác nhân gây xung đột, ... làm cơ sở giúp chính quyền địa phương cân nhắc các giải pháp bảo tồn và giảm thiểu xung đột voi - người trong giai đoạn tiếp theo. Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục xây dựng 22km hàng rào điện nhằm giảm thiểu xung đột voi người. |
| 2017 | Khu bảo tồn loài và sinh cảnh voi Quảng Nam được thành lập sau khi phát hiện 7 cá thể voi rừng xuất hiện tại xã Quế Lâm, huyện Nông Sơn. |
| 2018 | Thêm Quảng Nam vào Đề án Tổng thể Bảo tồn voi tại Việt Nam. |
| 2019- nay | Thực hiện các cuộc điều tra nhanh, giám sát quần thể, tuyên truyền nâng cao nhận thức cho bà con về tầm quan trọng của bảo tồn, thử nghiệm mô hình hàng rào xanh,... Các hoạt động này sử dụng nguồn vốn của đề án, và sự hỗ trợ từ các dự án như Trường Sơn Xanh của USAID hoặc WWF Việt Nam. |
| 2013- 2020 | Dự án tỉnh Nghệ An đã xác định được khoảng 15-16 cá thể voi và triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ voi hoang dã. Các công trình hỗ trợ bảo vệ voi và sinh cảnh bao gồm 2 chòi canh lửa, 3 trạm dừng chân, 29km đường tuần tra và 4,6km hào ngăn cách. Ngoài ra, 2 tổ phản ứng nhanh với 16 thành viên được thành lập để hỗ trợ người dân phòng tránh xung đột voi người. |
| 2021 - nay | Đang triển khai giám sát các đàn voi hoang dã và duy trì 4 tổ phản ứng nhanh với 26 thành viên hỗ trợ người dân phòng tránh xung đột voi-người. Các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng, tập huấn biện pháp phòng tránh xung đột voi, và hội nghị cấp huyện, xã về bảo vệ voi tiếp tục được tiến hành. Mô hình sinh kế giảm thiểu xung đột voi-người cũng đang được thí điểm, cùng với việc phối hợp Tổ chức FFI thực hiện giám sát và tuần tra bảo vệ voi. |
| 2020- nay |
Là dự án thành phần được đưa vào Đề án Tổng thể Bảo tồn voi tại Việt Nam trong vài năm gần đây nên nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Cho đến nay, chỉ một vài hoạt động liên quan đến điều tra nhanh để xác định sự tồn tại của voi hoang dã tại Hà Tĩnh được tiến hành. |
Việt Nam đã dành nhiều nguồn lực để bảo tồn voi và voi là loài nguy cấp, quý hiếm được đầu tư nhiều nhất từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chưa đủ để đạt mục tiêu bảo tồn và đảm bảo các quần thể voi có khả năng tự phục hồi ngoài tự nhiên.
04/09/2026